Geen energietransitie zonder ruimtelijke ordening

16 november 2017

Ruimtelijke ordening wordt cruciaal om de energietransitie te laten slagen. Onder andere windmolens en zonne-akkers gaan veel ruimte in beslag nemen. Maar een energieneutraal Nederland is mogelijk. Landschapsarchitect en professor landscape architecture Dirk Sijmons hield de borgingscommissie Energieakkoord een ruimtelijke spiegel voor.

“Het ruimtelijk veld wordt het toernooiveld waar de energietransitie wordt gewonnen of verloren.” Een stevig statement van landschapsarchitect Dirk Sijmons. Hij markeert daarmee zijn opvatting dat iedereen overal met de energietransitie te maken krijgt. En niet zo’n beetje ook. De energietransitie krijgt grote impact op de ruimtelijke ordening. Ter illustratie had hij een boom met zonnepanelen midden op het Sint-Pietersplein in Rome gefotoshopt. “Zelfs de paus zal het merken.”

Sijmons was 14 november te gast bij de vergadering van de Borgingscommissie van het Energieakkoord. Daar liet hij zien wat de impact is op de ruimte als Nederland in 2050 energieneutraal wil zijn. Het is mogelijk stelt hij, maar het vraagt keuzes, samenhang en draagvlak.
 
Net een kussen
In opdracht van de Vereniging Deltametropool schreef hij het Nationaal perspectief Energie en Ruimte. Daarin vertaalde hij alle rekensommen over energietransitie naar het effect op ruimtelijke ordening. Dat was soms slikken. “Als Zuid-Holland alle gebouwen met warmtepompen wil verwarmen, hebben ze 2500 windmolens van het grootste type nodig voor de stroomvraag van die pompen. Het is als een kussen. Als je op de ene plek drukt, komt er op een andere plek iets omhoog.”

Voorwaarden scheppen
Een blauwdruk is er niet. Maar de overheid kan wel de voorwaarden scheppen. Sijmons pleit voor een beperkt aantal nationale energielandschappen. Dat biedt in regio’s de ruimte om keuzes en afwegingen te maken. Het biedt ook de mogelijkheid om te experimenteren. “Stimuleer bottom–upinitiatieven, maar realiseer dat je er daarmee niet komt. Ruimtelijke ordening is een cruciale component.”

Windlandschap
Alle mogelijkheden om op Noordzee om energie op te wekken moeten benut worden. Maar ook op land zullen er nieuwe molens bij moeten komen. In zijn beschouwing vallen dan termen als windlandschappen. Dat kan in bestaande polders, in oude veenkoloniën of in de komgebieden van rivieren. Of windbossen. Daarmee kunnen bosbeheerders geld verdienen om de bezuinigingen op bosbeheer op te vangen. Zo kan verduurzaming samengaan met bosbehoud. 

Om zonne-energie goed te gebruiken ziet hij veel mogelijkheden in combinatie met wegen, dijken en overheidsterreinen. Op daken van huizen kan nog veel, maar er zijn ook grote zonne-akkers nodig. “Er komt een omslagpunt dat energie opwekken meer oplevert dan bieten of uiten telen.”

Verbod op lozen  koelwater

En bij warmte is het net zo’n grote opgave. Om woningen geschikt te maken voor warmtepompen is een investering tussen de 15.000 en 80.000 euro per woning nodig. Grootschalig gebruik van restwarmte van de industrie is onontkoombaar “Misschien met je wel verbieden dat bedrijven koelwater lozen. Dan gaan ze vanzelf opzoek naar nuttig gebruik van de restwarmte.”

Download presentatie Dirk Sijmons (pdf, 6 Mb)

Download een interview met Dirk Sijmons en Ed Nijpels (pdf, 664 kB)

Download het artikel 'Nationaal perspectief Energie en Ruimte'